TAA nr. 97 - Opiniestuk: Toezicht op het naleven van ISQM

De Belgian Audit Oversight Board 1 (afgekort BAOB) is opgericht bij wet van 7 december 2016 tot organisatie van het beroep van en het publiek toezicht op de bedrijfsrevisoren (hierna ‘wet van 7 december 2016’). De BAOB houdt toezicht op de bedrijfsrevisoren die in België zijn ingeschreven in het openbaar register van de bedrijfsrevisoren. Als toezichtautoriteit waakt de BAOB over de kwaliteitsvolle, objectieve en onafhankelijke uitvoering van de opdrachten van een bedrijfsrevisor.

In het kader van zijn wettelijke opdracht ziet de BAOB toe op de naleving van de normen inzake kwaliteitsmanagement door bedrijfsrevisoren en bedrijfsrevisorenkantoren.

Sinds de inwerkingtreding van de International Standards on Quality Management (ISQM) 1 en 2 in België op 15 december 2023, vormt het toezicht op deze vrij omvangrijke en technische normen een belangrijk onderdeel van de kwaliteitscontroles van de BAOB.

Gefaseerde aanpak van het toezicht

De BAOB koos bij de invoering van ISQM voor een gefaseerde benadering van zijn toezicht.

In de controlecampagnes opgestart in 2024 en 2025 lag de nadruk op een begeleidende en pedagogische aanpak. Deze fase had tot doel de sector te ondersteunen bij de implementatie van de nieuwe vereisten en bij te dragen tot een consistente toepassing ervan. Behalve in gevallen van totale non-compliance met de norm, legde de BAOB geen maatregelen op in de zin van de wet van 7 december 2016. Deze benadering resulteerde in waardevolle key findings 2 , observations 3 en examples of good practice 4 , die de sector richting gaven in de verdere uitbouw van een robuust kwaliteitsmanagementsysteem.

De meest voorkomende vaststellingen en enkele best practices die de BAOB identificeerde tijdens zijn controlecampagne 2024 bij de niet-OOB-bedrijfsrevisoren, staan op de BAOB-website 5 . De dossiers van de controlecampagne 2025 zijn op dit moment in verschillende fases van rapportering en besluitvorming. Een communicatie hierover wordt verwacht in het tweede halfjaar van 2026.

De inspecties in het kader van de controlecampagnes 2024 en de eerste inspecties van de campagne 2025 tonen alvast aan dat de sector vertrouwd is geraakt met de basisprincipes van ISQM. De meeste kantoren hebben inmiddels ook stappen gezet om een kwaliteitsmanagementsysteem te ontwikkelen en te implementeren dat aansluit bij de vereisten van de standaard. De norm beoogt immers een risicobeheersingssysteem dat leeft in de bedrijfsrevisorenkantoren en geen handboek dat bij wijze van spreken in de kast zit en occasioneel wordt geraadpleegd.

Zo heeft de pedagogische aanpak van de BAOB bijgedragen tot een verhoogd bewustzijn en een meer proactief risicogebaseerd denken. Tegelijkertijd stelde de BAOB vast dat de maturiteit en de concrete uitwerking van de kwaliteitsmanagementsystemen tussen kantoren onderling nog verschillen.

De BAOB heeft in 2026 de pedagogische aanpak voor ISQM verlaten. Dit betekent dat vaststellingen kunnen leiden tot beslissingen van de BAOB. De ernst en de impact van de vaststellingen bepalen de aard van deze beslissingen, die meestal preventief zijn.

Proportionaliteit en risicogestuurd toezicht

De BAOB hecht groot belang aan het uitvoeren van zijn kwaliteitscontroles op proportionele wijze, rekening houdend met de omvang van het bedrijfsrevisorenkantoor, de aard van de geleverde diensten en de maatschappelijke impact van het cliënteel. 

Voor de controle van ISQM in het kader van de kwaliteitscontroles houdt de BAOB rekening met het risicoprofiel van elk bedrijfsrevisorenkantoor, waaraan een verschillend niveau van vereisten wordt gesteld.

In het kader van de norm ISQM1 ligt de focus in de controlecampagne 2026 bij OOB- en niet-OOB-bedrijfsrevisorenkantoren op het risicobeoordelingsproces en het monitoring- en remediëringsproces. Bij de OOB-kantoren wordt bijkomend de ‘opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling’ gecontroleerd, die de ISQM 2-norm viseert.

In de campagne 2026 wil de BAOB  de proportionele toepassing van de norm ISQM verder uitdiepen door onder meer te werken met een walkthrough van geïdentificeerde kwaliteitsrisico’s.

Een walkthrough vertrekt vanuit een concreet kwaliteitsrisico dat het kantoor zelf identificeerde en volgt het volledige traject: van risico-identificatie en -beoordeling, over de ontworpen en geïmplementeerde maatregelen, tot monitoring en eventuele bijsturing. Deze aanpak laat toe om na te gaan of de verschillende componenten van ISQM effectief met elkaar verbonden zijn en samen functioneren als een geïntegreerd systeem.

Deze werkwijze geeft daardoor een diepgaander en meer realistisch beeld van de maturiteit van het kwaliteitsmanagementsysteem: wordt ISQM werkelijk toegepast binnen het kantoor als een dynamisch en praktijkgericht beheersinstrument, of is het voornamelijk formeel uitgewerkt om aan de norm te voldoen. Door de walkthrough-benadering toe te passen, versterkt de BAOB de focus op de effectieve toepassing van ISQM en de kwaliteitscultuur binnen het kantoor.

Inspecties op de auditkwaliteit

De controle van de auditkwaliteit bij de inspectie van controleopdrachten is een essentieel onderdeel van de kwaliteitscontroles. Tijdens deze inspecties wordt beoordeeld of de uitgevoerde controlewerkzaamheden voldoen aan de professionele standaarden, de relevante ethische vereisten en het geldend wettelijk kader. De inspectie richt zich daarbij niet alleen op de technische juistheid van de uitgevoerde werkzaamheden, maar ook op de mate waarin de bedrijfsrevisor professionele oordeelsvorming heeft toegepast, risico’s adequaat heeft geïdentificeerd en aangepakt, en of de documentatie voldoende en passend is om de genomen beslissingen en de controleverklaring te onderbouwen.

Bij de inspecties van de controleopdrachten wordt bijzondere aandacht besteed aan de uitvoering van een wettelijke controleopdracht van de jaarrekening en/of één of meerdere andere wettelijke revisorale opdrachten.

De inspecties van de wettelijke controleopdrachten van de jaarrekening bij OOB- en niet-OOB-bedrijfsrevisoren zijn gericht op de specifieke risico’s eigen aan de geselecteerde commissarismandaten. Dit moet toelaten om de toepassing van het wettelijk en normatief kader in de controledossiers te controleren op de materiële auditkwaliteitsrisico’s in de financiële rapportering. Daarbij wordt een representatief staal aan commissarismandaten gecontroleerd op sleutelelementen zoals bijvoorbeeld:

• planning van de audit;
• risico-inschatting en bepaling van de auditrespons;
• consolidatie;
• materialiteitsbepaling en -toepassing;
• uitvoering van auditwerkzaamheden voor bepaalde geïdentificeerde risico’s, inzonderheid

  met betrekking tot continuïteit, boekhoudkundige waarderingen en fraude-indicaties;

• archivering en supervisie (nazicht van het dossier).
  

Voor de controlecampagne 2026 zal de BAOB bij kleinere en bij de kleinste niet-OOB-bedrijfsrevisoren(kantoren) in zijn controle-aanpak nog meer dan voorheen inzetten op een meer verfijnde en proportionele controle. Dat zal gebeuren door erop toe te zien dat alle essentiële stappen in het audit proces zijn vervuld. Die stappen, die de kern van de audit raken, zijn overigens het voorwerp van terugkerende vaststellingen van de BAOB.

Bij het selecteren van wettelijke revisorale controleopdrachten zal de BAOB ook in het jaar 2026 bijzondere aandacht hebben voor de impact van de economische evolutie, trends en risico’s onder meer met volgende criteria:

• risico op het witwassen van geld en de financiering van terrorisme;
• maatschappelijke impact van de door de bedrijfsrevisor geauditeerde onderneming;
• mandaten waaraan uitzonderlijk weinig controle-uren zijn besteed of waarvoor zeer lage erelonen zijn aangerekend;
• continuïteit en faillissement;
• boekhoudkundige waarderingen;
• sectoren en auditcliënten geïmpacteerd door economische of geopolitieke schokken 6 ;
• sectoren gekenmerkt door een hoge graad van digitalisering.

Slotbeschouwing

De BAOB zal zijn toezicht op de naleving van ISQM blijven verfijnen met het oog op het versterken van de auditkwaliteit en het vertrouwen in de sector.

De overgang naar een handhavende controlebenadering met betrekking tot de opzet en de implementatie van ISQM vanaf het jaar 2026 vormt hierbij een logische volgende stap na een periode waarin de nadruk lag op begeleiding en sensibilisering. Bedrijfsrevisoren en bedrijfsrevisorenkantoren worden geacht deze evolutie te vertalen in een verdere verankering en operationalisering van hun kwaliteitsmanagementsysteem.

Bij de uitoefening van zijn toezicht blijft de BAOB evenwel het proportionaliteitsbeginsel centraal stellen. Dit impliceert een controlebenadering voor de naleving van ISQM in functie van de aard, omvang en complexiteit van het bedrijfsrevisorenkantoor en diens opdrachten. De focus ligt op de implementatie van een effectief en passend kwaliteitsmanagementsysteem en de mate waarin dit toelaat de kwaliteitsrisico’s op passende wijze te beheersen.

Bedrijfsrevisoren en bedrijfsrevisorenkantoren worden uitgenodigd om de nodige inspanningen te blijven leveren om te voldoen aan de geldende normen. Een consistente, kwaliteitsvolle uitvoering van opdrachten is cruciaal voor het waarborgen van het openbaar belang.